سه شنبه, 24 فروردين 1400

شماره 641 مورخ 18 فروردین 1400

هدی رضوانی پور: سرمایه‌ی هنر تئاتر و نمایش، تماشاگرانش بوده که در دوران کرونا از کف رفته. تئاتر سیرجان نیز از این قضیه مستثنا نیست. هنری پرشور و پرطرفدار در سیرجان که تا سال گذشته به طور میانگین دست کم هرماه یک اجرا بر روی صحنه داشت اما یک سال است به روزگاری افتاده که حتا دیگر اهالی خود این هنر از تمرین گروهی می‌ترسند، چه برسد به اجرا و حضور تماشاگر که حتا اگر مجوز اجرایی هم داده شود، نه هنرمندان به روی صحنه می‌روند و نه مردم جرات رفتن دارند. شرایطی که در ابتدا تصور می‌شد موقت است اما با گذشت یک سال به نظر می‌رسد دیگر این مشکل، مشکلی ماندگار است و بشر به این زودی‌ها از آن خلاصی ندارد.‌ گویی تنهایی سرنوشت تلخ انسان مدرن باشد.
از همین رو به سراغ تنی چند از هنرمندان تئاتر سیرجان رفتم تا از آن‌ها چند سوال مشترک بپرسم.
 اصلی ترین سرمایه تئاتر تماشاگر بوده که در این دوران کرونا از کف رفته. با این اوصاف حال و آینده این هنر را  چگونه می‌بینید؟
محمدحسین خاکسارپور: یک سال است که تئاتر مرده است. کلیه فعالیت‌های تئاتری در هر شش گروه نمایشی سیرجان، از اسفندماه سال گذشته تاکنون تعطیل بوده و در آینده هم بستگی به شرایط دارد.
الهام‌الثوره خسروی: نظر شخصی من این است که فکر می‌کنم اگر این شرایط برطرف شود، مشکلی پیش نمیاد و مردم برمی‌گردند به سمت تئاتر حتا با استقبال بیشتر. مشکل این است که ما نمی‌دونیم تا کی این وضعیت ادامه خواهد داشت.
میثم اسدی: تا الان ما داریم تاثیراتش را می‌بینیم. تمام دنیا با این مشکل روبرو هستند. من فقط امیدوارم با واکسن این قضیه تمام شود.
آیدا دولت‌آبادی: دقيقا تئاتر بدون تماشاگر يك روح بيمارگونه دارد. چون تئاتر با نفس تماشاگر است كه جان مي‌گيرد. اما آيا هميشه صحنه ، تماشاگر  را صادقانه از سالن به بيرون راهى مي‌كند؟ بايد مرزهاى آگاهى و شناخت و چالش‌هاى ذهنى با تماشاگر را هم شناخت و آن را با هر پديده‌ى تازه و نو انديش آشنا كرد.
در مورد بحث ويروس كرونا گر چه تمامى حرفه‌ها و آموزه‌ها و شغل‌هاى جامعه ما و جهان رو تهديد كرده و ما آسيب‌هاى فراوانى در همه‌ى عرصه‌ها ديديم و فقدان‌هاى هنرى و هنرمندى رو شاهد بوديم  اما هنر  و تئاتر رو به گونه‌اى عذاب آورتر  درگير كرده چرا كه من فكر مي‌كنم بهانه‌اى شده براى خاموش كردن سوسوهاى اميد هنر  اما خوشبختانه  اهالى اهل عمل اين هنر  جسورانه‌تر پاى اين هنر ناب  ايستاده‌اند. همه در حال انجام حرفه‌ى روزمره‌ى خودشون هستن  با رعايت‌هاى بهداشتى. اين وضعيت بحرانى برای تئاتر هم مديريتى اساسى مي‌خواهد كه متاسفانه راهكارى هوشمندانه هنوز برایش ارائه نشده.
ابراهیم اسدی: اگر آینده تئاتر را با تدوام بیماری کرونا ببینیم، آینده‌ی بسیار اسفناکی است.  تئاتر یک هنر جمعی است که از جنس ارتباط است. کرونا موجب میشه هیچ ارتباط و جمعی وجود نداشته باشد. بنابراین تئاتر تبدیل به یک موزه می‌شود. یادی ازش شود در فضای مجازی. دیگر به ان معنا تئاتری وجود نخواهد داشت اما اگر شرایط کرونایی تمام شود، اتفاقات خوبی می‌افتد و مردم خسته از فضای مجازی هستند و تشنه‌ی ارتباط هستند، برای دیدن تئاتر هجوم می‌آورند.
  در فرض اینکه شرایط کرونازده ماندگار باشد و این آینده بشر به شمار بیاید که بشر ناچار شود تا همیشه چه درست و چه نادرست از جمع منع شود، در آن صورت سرنوشت تئاتر و هنرهایی متکی به جمع، چه می‌شود؟
محمدحسین خاکسارپور: فکر نمی‌کنم این رسالت ما باشد که بخواهیم به خاطر تئاتر تماشاچی‌ها را درگیر بیماری کنیم.
الهام‌الثوره خسروی: شاید با توجه به شرایط جدید در آینده سالن‌های جدیدی پیشبینی و ساخته شود که آدم‌ها به صورت تک تک در یک محفظه‌ی شیشه‌ای قرار بگیرند و کار ببینند.
میثم اسدی: من فکر نمی‌کنم همیشگی باشد. بشر در گذشته‌ هم این مشکل بیماری‌های واگیر را داشته و با اینکه دانش پزشکی به قدر امروز پیشرفت نکرده بوده اما به هرحال از این دوران‌ها گذشته.
آیدا دولت‌آبادی: آينده‌اى كه رو به نابودى هست رو نبايد به دست نابودى سپرد بايد در اين كارزار شجاع‌تر و محكم‌تر از قبل بود. نبايد پايان نمايش واقعى تئاتر غم انگيز و دچار فروپاشى شود بايد در برابر جبر جامعه و مصيبت‌هاى وارد شده ايستاد.
ابراهیم اسدی زیدآبادی: من فکر می‌کنم تئاتر راه خودش را پیدا می‌کند. احتمالا تئاتر با تغییر سبک زندگی خودش نیز دست خوش تغییر در فرم و محتوا می‌شود. تئاتر کرونا زده متولد می‌شود چرا که تئاتر الان نیز با مسیر زندگی بشر همراه بوده وقتی زندگی بشر تغییر کنه تئاتر هم به طبع تغییر می‌کند.
  این که تئاتر را در بستر مجازی تعریف نمی‌کنید، مخالفت با اقتضائات زمانه و جبر روزگار نیست؟ زیرا ما چه بخواهیم و چه نخواهیم ناچاریم به این تن بدیم. زودتر تن بدهیم موفق‌تریم. جدی گرفتن تله‌تئاتر با استفاده از فضای مجازی یا لایو اینستاگرام و یا اجرای تئاتر خیابانی، برای این خوب است که شاید انسان عصر مدرن دیگر انسان تنها و خلوت‌گزینی باشد. روحیه‌اش این طور بار بیاید و شاید دولت‌ها به صلاحدیدهای خودشان ترحیح بدهند تا همیشه این انسان را از جمع بترسانند.
خاکسارپور: امکاناتش را نداریم جدای از اینکه زنده بودن تئاتر مهم است. من ترجیح می‌دهم زنده کار کنم. من نفسم به نفس تماشاچی بند است.
خسروی: تئاتر بدون تماشاچی اتفاق نمی افتد. اصلن اعتقادی به اجرای تئاتر مجازی ندارم.
 چرا محدودیت فقط شمال هنرهای آزاد شده اما دولت‌ها در عمل برنامه‌ها و تجمعات خودشون را دارند! در این شرایط چرا هنرمندان تئاتر فقط قربانی این شرایط باشند و چرا مثلن با رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی به سمت عادی‌سازی نروند؟
الهام‌الثور خسروی: در این شرایط همه‌ی تجمعات باید محدود بشوند. فقط هنر نیست. حالا هنرهای منوط به جمع بیشتر آسیب می‌بینند. ولی اینکه دولت‌ها خودشان رعایت نمی‌کنند و تجمعات خودشان را برقرار می‌کنند،یک بحث دیگر است.
آیدا دولت‌آبادی: عصر مدرن دارد خيلى بلاها سر انسان و انسانيت می‌آورد. همه چى ماشينى و بر پايه‌ى توجيه تكنولوژى است به گونه‌اى که توانايى‌ها و حق انتخاب انسان و آزادى‌هاى بشرى را گرفته‌اند. این یعنی بيگانگى انسان از خويشتن خويش  و القا كردن آنچه كه خود مي‌خواهند. انسان عصر مدرن آزاد نيست بلكه توهم آزادى را دارد. دستكارى كردن ذهن انسان‌ها بنابر سليقه‌ى نظام وحشت‌بار سرمايه‌دارى.
 چرا هنرمندان فرصت اجرا را با ایده‌هایی مثل اجرای خیابانی یا اجرای سالنی با نصف ظرفیت و رعایت دستورعمل‌ها دوباره خلق نمی‌کنند؟ این دلمردگی جمعی به اون‌ها هم سرایت نکرده؟
محمدحسین خاکسارپور: در اوج کرونا بچه‌های گروه نیما این خطر را به جان خودشان خریدند و یک کار خیابانی درباره مدافعان سلامت انجام دادند.
 که البته با مخالفت‌های بخش سنتی جامعه هم روبرو شد.
خاکسارپور: این بدفهمی آن‌ها در تفسیرشان از آن نمایش بود.
 اگر این شرایط ادامه پیدا کند، شما به عنوان یک هنرمند تئاتر در سیرجان چه برنامه‌هایی دارید برای سازگار کردن خودتان و ارائه‌ی هنرتان به جامعه‌ای که حالا دغدغه‌هایش و مشکلاتش بیشتر هم شده و هنر می‌تواند درمانگر روان پریشانش باشد.
ابراهیم اسدی زیدآبادی: الان که تئاتر کار کردن کمی سخت شده و این هنر زنده امکان ارئه مانند قبل را ندارد. گروه ما دو تا تصمیم گرفته. نخست تمرین تولید و اجرای نمایش با رعایت دستورهای بهداشتی اعلام شده. دوم ساخت سریال با حال و هوای بومی شهر و استفاده از عوامل بومی.
میثم اسدی: به هر حال هنر نمایش صرفا به اجرا و حضور در صحنه خلاصه نمی‌شود. به نظر من مهمترین رکن در هر هنر از جمله هنر نمایش آموزش صحیح و به روز در ساختار درست و آکادمیک است. فقری که به شدت در شهرستان ما احساس می‌شود.
این دوران کرونا می‌تواند برای هنرجو و هنرمند فرصتی باشد برای آموختن و اندوختن. شخصا همانطور که گفتم  سعی می‌کنم به سایر وجوه هنر نمایش بپردازم کاری که این روزها سعی در انجامش دارم به مطالعه، تحقیق و دیدن  آثار نمایشی  بپردازم. هنرمند هر چه بیشتر به اندوخته آفاق و انفس خود اضافه‌تر کند دریچه‌های بیشتری برایش گشوده می‌شود و موجب تغییر رویکرد و نگاه جدی‌تر به هنر می‌شود.
اینکه چنین شرایطی هنر بتونه درمانگر روان پریشی جامعه باشد و باری از دغدغه و مشکلات جامعه بردارد، باد بگویم هنرمند با دست خالی به سختی می‌تواند معجزه کند. نه با این پلاتویی که به زور لباس تنگ  استاندارد  به تنش کرده‌اند و از سوراخ و درز وصله‌هایش در زمستان باید لرزید و در تابستان عرق ریخت که در حالت عادی قبل از پاندومی امکانش به سختی میسر بود حالا چه رسد که پاندومی هم مزید علت شده باشد.
دولت‌آبادی: هنرمند به معناى واقعى بايد بر قدرت باشد نه با قدرت. اين روزهاى سخت مي‌گذره ولى آيا آيندگان نخواهند پرسيد كه در اين دوران وانفسا شاعران هنرمندان در تمام عرصه‌ها چرا خاموش ماندند. هنر يك التيام است براى رهايى از دردها و آلام بشرى. برنامه‌ى شخص خودم كشف و شهود سرزمين‌هاى ناشناخته‌ى اين هنر عظيم است. يادگيرى ، آموزش اصولى  و جستجو. به همین منظور این روزها در تهران مشغول شرکت در کلاس های استاد رحیم نوروزی هستم. من اميد دارم به وادى هنر، هنر مي‌تواند رنج‌هاى انسانى را تسكين بدهد و يا در معناى گسترده تر درمان پريشان حالى انسان است. هنر و عشق نجات دهنده‌ى انسان و انسانيت هستند.
الهام‌الثوره خسروی: باید ببینیم این شرایط چقدر پایدار است تا با توجه به شرایط خودمان را به روز کنیم. من قبل از کرونا قرار بود کاری برای بچه‌های بهزیستی و خوابگاه دختران بی‌سرپرست اجرا کنم که خوردیم به کرونا. بعد شاهد بودم که  به خاطر کرونا میل به خودکشی در این بچه‌ها زیاد شده بود. قرار شد کلاس‌های تئاتر درمانی را بگذاریم که بعد محدودیت‌ها بیشتر شد و برگزاری کلاس‌ها هم منتقی اعلام شد. در سال جدید می خواهم این کلاس ها را پیگیری کنم.

ضمیمه این شماره