اخلاق طبابت در عصر کرونا
سمیرا سرچمی

«ابن‌سینا چون شاه سامانی را درمان کرد، شاه خواست هم وزن او طلا بدهد اما ابن‌سینا درخواست دیگری داشت. او خواست به جای طلا اجازه دهند از کتابخانه بزرگ دربار دیدن کند.» این حکایت به ما یادآوری می‌کند که پزشکی پیش و بیش از آنکه یک شغل و حرفه و تجارت باشد، یک دانش است و صاحب این دانش باید دانشمندی باشد که بیشتر هدفش در زندگی دانش‌اندوزی‌ست تا ثروت‌اندوزی چرا که ثروت‌اندوزی می‌تواند گاه در تضاد با هدف اصلی دانش پزشکی قرار بگیرد. اینکه هدف درمان بیمار است باشد یا بیمار نگه داشتنش به عنوان یک مشتری ثابت!
اینجاست که مساله‌ی اخلاق پزشکی مطرح می‌شود. مبحثی دانشگاهی که شانه به شانه‌ی فلسفه‌ی علم می‌زند. شایعات پزشکی و درمانی موضوع این روزهای جامعه‌ی ماست. موضوعی که در دوران کرونا گسترش بیشتری داشته و بعضا سودجویی‌هایی هم توسط برخی پزشکان دیده شده است. شهر ما سیرجان نیز از این سودجویی در امان نمانده. از صف بلند برخی عطاری‌ها با ادعای فروش داروهای گیاهی موثر در درمان کورنا و انفلوآنزا تا شایعاتی پیرامون برخی پزشکان همشهری که مدعی شده‌اند به شیوه‌ی درمان کرونا پی برده‌اند و حتا گویا آن را روی بیماران امتحان می‌کنند!
برای کسب اطلاع بیشتر، سراغ یک پزشک همشهری میرویم. مینا شهابی پزشک عمومی‌ست. از این پزشک 29 ساله‌ی همشهری که فارغ‌التحصیل دانشگاه علوم پزشکی شیراز است، پیرامون اخلاق پزشکی پرسش‌هایی کردم.

برای کاهش سودجویی‌هایی با ادعای درمان چه به اسم طب سنتی و چه به اسم پزشکی مدرن، چه اطلاعاتی باید به مردم داد؟ ‌‌

سطح اول مبارزه با هر بيماري يا اپيدمي آگاهي بخشي و بالا بردن سطح هوشياري و شناخت جامعه از آن بيماري يا اپيدمي است كه اين هدف مي‌تواند با برنامه جامع اطلاع رساني از طريق رسانه‌هاي مجازي و صدا و سيما و مجلات محقق شود. در دنياي امروز كه افراد بيش از پيش وقت خود را صرف فضاي مجازي مي‌كنند، چه بسا انتشار يك مطلب علمي با اصول و اطلاعات دقيق و حتا خلاصه ميتواند در كمترين زمان ميليون‌ها بازديد كننده داشته و اين موضوع در راستای بالا بردن سطح آگاهي و شناخت جامعه بسيار كمك كننده است.

 ملاک تشخیص علم از خرافه در مسائل پزشکی و درمانی چیست و مردم غیرمتخصص چگونه می‌توانند این دو را از هم تمیز بدهند؟


ملاك تشخيص علم و خرافه در حال حاضر مي‌تواند آموزش افراد باشد تا همگي به خاطر داشته باشند كه هر گاه با مطلب يا موضوعي برخورد مي‌كنند، ابتدا منبعي معتبر را براي آن پيدا كنند. منابع معتبر صرفاً شامل سايت‌ها يا مطالب اينترنتي نیست. چه بسا يك مطلب از يك منبع معتبر استخراج شده و بارها در سايت‌ها يا مقالات نامعتبر با تغييرات و تحريفات بسيار زياد باز نشر مي‌گردد، در حالي كه هيچ شباهتي به موضوع اوليه ندارد.
به صورت کلی یک سری منابع و مراجع پزشکی در سطح بین‌المللی وجود دارد که مرتباً در حال بروز رسانی هستند و تحت نظارت سازمان بهداشت جهانی و‌ مورد تایید آن هستند که با مراجعه به این کتاب‌ها بسیاری از سوالات پزشکی به آسانی قابل پاسخگویی‌ست.


رعایت اخلاق پزشکی فقط به وجدان پزشک سپرده شده یا ضمانت اجرایی وجود دارد؟ منظورم این است که نظام پزشکی در صورت این سودجویی‌ها چقدر برای تنبیه دستش باز است؟


ضمانت اجرايي براي اجراي بهينه خدمات بهداشتي درماني نه تنها وجدان هر پزشك به عنوان عضوي از جامعه انساني است بلكه بازوي نظارتي از جانب سازمان‌هايي همچون نظام پزشكي و دانشگاه‌هاي علوم پزشكي هر استان است.
همچنین به صورت کلی؛ ترمی در پزشکی وجود دارد به نام اخلاق پزشکی،که قسمتی از مباحث تدریسی پزشکان را شامل می‌شود و سازمان نظام پزشکی با استناد به قوانین مدون در آن، هرگونه قصور و خطای پزشکی را در سطح نظام بهداشت و درمان از پزشک پرستار و یا تمامی کادر بهداشتی درمانی مربوطه را بررسی کند و در حال حاضر هيچ شكايت يا انتقادي (البته به جا) از جانب هيچ يك از افراد بي‌پاسخ نمانده و كاملا مورد بررسي قرار مي‌گيرد. البته بايد اين مورد را در نظر داشت كه سازمان‌هاي نظارتي باتوجه به گستردگي بسيار زياد رسانه‌ها و دسترسي روزافزون افراد جامعه به مطالب نمي‌توانند تمامي مطالب و يا سايت‌ها و يا صفحات را يك به يك تحت نظارت و كنترل داشته باشند و چه بسا مواردي هم از چشم بازوي نظارتي خارج مي‌شود و در اين موارد باز هم بايد تاكيد كرد كه اولويت در موارد گفته شده آگاهي افراد و هوشياري جامعه است. اینکه هر مطلب حتا به ظاهر ساده ولي خلاف عقل و منبع علمي را به سادگي نپذيرند.


اخلاق پزشکی در زمینه‌ی آزمایش داروی جدید بر روی بیماران چه نظری دارد؟


در موارد علمي جديد مسلماً هر مطالعه نياز به يك سري افراد جهت بررسي دارد كه جامعه‌ی مورد مطالعه را تشكيل مي‌دهند. براي شركت در هر مطالعه تصميم با خود افراد بوده و هيچ گونه اجباري براي آن وجود ندارد و بايد با آگاهي كامل از موضوع مطالعه كه توسط دست اندركاران انجام مطالعه در اختيار آن‌ها قرار مي‌گيرد، وارد پروسه انجام شوند و بیمار یا بیماران باید از تمامي عوارض و يا مسايلي كه در طول و يا بعد از انجام مطالعه ممکن است به وجود بيايد، آگاه باشند تا با اراده و آگاهي كامل تصميم‌گيري نمايند و حتا بيماران بستري در مراكز درماني كه سير بهبودي خوبي هم ندارند، نيز اين حق براي خودشان ويا اطرافيان‌شان محفوظ است.