گزارشی از تخریب محیط زیست توسط معدن مس:
اطراف سيرجان، کوهها و صخره‏ها و مناطق خوش آب و هوا و با ارزشي دارد که به دست بشر تخريب و گاهي نابود مي‏شوند. معادن عظيم و کميابي در برخي مناطق است که اگر نظارت نشود، آسيب‏هايي به محيط زيست آن منطقه وارد مي‏کند که شايد هيچ گاه قابل جبران نباشند و اطراف اين معادن پس از گذشت زماني تبديل به بيابانهايي خشک و بيآب ميگردند.
منطقه چهارگنبد در ضلع شرقي سيرجان و در محدودهاي در بين شهرهاي سيرجان و بافت و بردسير واقع گرديده است مردم اين منطقه اعتقاد دارند که وجه تسميه چهارگنبد به اين جهت است که داراي آب و هوا و مناطق کوهستاني بکر است. اين منطقه با زمستان‏هاي پر برف و تابستانهاي خنک يکي از مناطق ييلاقي خوش آب هواي سيرجان محسوب ميگردد.
بايد به زندگي و معيشت مردم اين منطقه اقدام شود
اين در حاليست که دهستان چهارگنبد، هنوز اکثر روستاهاي آن، فاقد آب آشاميدني بهداشتي و سالم هستند و هنوز از آب چشمه و قنات استفاده مي کنند. روستاهايي مثل زرگر سفلي و عليا و روستاي خاکي و ... جادهي آن هم به برکت وجود معادن، تخريب گرديده و هيچ مرکز درماني در اين منطقه نيست. بايد براي زندگي و معيشت مردم در اين منطقه اقدامي صورت گيرد. منبع درآمدي که از طريق کشاورزي و دامداري بود ادامه دار شود و امکانات رفاهي اوليه ايجاد گردد. اما با وجود اين معدن در جوار محل زندگي مردم، روز به روز مردم محروم تر مي شوند چون مرتع و آب آن ها در حال تخريب است و مجبور به ترک آنجا هستند.
مسوولين مربوطه حاضر به بازديد از منطقه نيستند
چند سالي است معدن مس تخت گنبد توسط شرکتهاي فرآوري مس در اين منطقه شکل گرفته و اکنون در حال حفاري و تخريب کوههاي اطراف اين منطقه خوش آب و هوا است.يکي اهالي چنين ميگويد: «چند ماه پيش بود که چند نفر با لباس يونيفرم نگهبانان معدن به اين محل آمدند و از قنوات اطراف معدن بازديد کردند که در همين زمان مالکين معدن مدعي دريافت 147 هکتار زمين ديگر از منابع طبيعي شدند.
رييس منابع طبيعي و آب منطقه اي سيرجان منکر واگذاري اراضي فوق شدند اما همچنان حاضر به بازديد و تعيين حريم اراضي و قنوات و چشمه سارهاي مورد تعرض قرار گرفته نيستند. اما چرا اين اداره نظارتي بر تصرفات و تخريبهاي چند سال اخير نداشته و به اعتراض اهالي توجهي نميکند. در حالي که بعد از تثبيت معدن و اتمام پروژه اکتشافي، در راستاي جلوگيري از تخريب منابع و سرمايههاي ملي، دولت اقدام به آزادسازي زمينهاي مازاد بر نياز معدن مينمايد در حالي که در اينجا، برعکس است و هر موقع اين سوال از مسوولان معدن پرسيده شد به ما گفتند که اين اراضي را براي امور توريستي و پروژه هاي ساخت و ساز مسکوني به مالکيت خود درخواهيم آورد.
يکي ديگر از اهالي منطقه ميگويد: «سوال من از اداره آب منطقهاي اين است که چگونه برداشت آب براي مردم بومي و عشاير منطقه جرم محسوب ميشود اما معدن فوق فراتر از اين مجوز برداشت آب از سد معروف به سد سلطان حسيني را نيز دارا مي باشد، در حالي که مردم منطقه حق برداشت از اين آب را ندارند در اين وضعيت خشکسالي بايد از محصولات و درختان خود با قدمتي نزديک به يک قرن بگذرند. هر چند که بارها ديده شده که اين معدن با احداث سدهاي مختلف اقدام به ذخيرهسازي آبهاي جاري که در ساليان گذشته اين آبها در فصل پاييز و زمستان براي تامين آب چشمه و قنات پايين دست مي شده، کردند و حتا با ايجاد چاههاآب چشمههاي طبيعي منطقه را خشکانده و کسي نظارت بر کار آن ها ندارد.»
از مسوولين درخواست کمک داريم
اهالي چهارگنبد مي گويند «چون که از سوي مسوولين سيرجان هيچ پاسخي و بازخوردي نديديم، نامه اي به شوراي تامين استان و بازرس استانداري نوشتيم و منتظر پاسخ آنها هستيم. در حالي که ادارات زيربط مي بايست به گزارش اهالي چهارگنبد توجه کنند.»
در اين حال از اداره جهاد کشاورزي اين توقع مي‏رود که با توجه به اصل اقتصاد مقاومتي، مکلف با حفظ حريم اراضي کشاورزي و احقاق حق کشاورزان باشد، تا از تجاوز معدن به حريم آنان جلوگيري و موجبات مهاجرت معکوس به منطقه را فراهم آورد و باعث توسعه اقتصاد کشور بر پايه کشاورزي شود.
اداره آب منطقه‏اي به عنوان متولي قنوات و چشمه سارها، حافظ منابع تامين آب و حريم کمي و کيفي آن‏ها باشد و از ميزان برداشت آبهاي جاري و زيرزميني و ايجاد سد و رسوبگيري جلوگيري به عمل آيد.
اداره محيط زيست بايد ارزيابي از ميزان خسارات وارده در اين منطقه برآورد کنند چرا که چگونه ممکن است بخار اسيدي که روزانه در معدن فوق وارد هوا ميشود يا به خاک تزريق ميگردد تاثيري بر تخريب محيط‏زيست نداشته باشد.
مسوولين اداره راه و ترابري بايد بر ايجاد سد آبگير و رسوبگير در حريم جاده اصلي سيرجان به چهارگنبد نظارت داشته و اقدامات پيشگيرانه‏ي آن‏ها در اثر ايجاد سيل حاصل از بارش‏هاي فصلي و افزايش آب سدهاي بالا دست را بررسي نموده‏اند و آيا از برنامه و اقدامات معدن در گسترش سد رسوبگير از جنوب به شمال جاده که با دخالت بوميان متوقف گرديده اطلاع دارند؟
و در نهايت از نيروي انتظامي انتظار ميرود که تمهيداتي بينديشد که نگهبان خصوصي يک معدن خصوصي به خود اين اجازه را ندهد که باعث رعب و وحشت اهالي و بوميان گردد که بستر مناسبي براي تعرض بيش از پيش به منابع ملي و اراضي را فراهم کنند.»
اين موضوع را از دهيار منطقه جويا شديم که اقدامات پيشگيرانه وي در اين رابطه چه بوده است؟ جهانشاهي با ارايه شکايتنامههايي مبني بر موضوعات ذکر شده، بر اين نکته اشاره کرد که ما هم پيگير اين قضيه هستيم اما تاکنون نتيجه مطلوب حاصل نشده است اما همچنان پيگير هستيم.
ما تايع قوانين هستيم
اما در ادامه با رييس منابع طبيعي گفتگو کرديم. ميرشاهي چنين اظهار داشت: «اي کاش که گزارشي راجع به کل معادن سيرجان تهيه مي کرديد. در هر صورت منابع طبيعي چاره اي ندارد و ما تابع قوانين هستيم و بايد بر اساس قوانيني که وجود دارد عمل کنيم. مجوزهايي که داده مي شود قانوني هستند و کار غير قانوني اينجا اتفاق نيافتاده است.»
وي در پاسخ به اين سوال که ادعاي اهالي اين است که صاحبان معدن در رابطه با اراضي مازاد بر معدن که آن را به عنوان ساخت و ساز مسکوني و منطقه توريستي، استفاده خواهند کرد، گفت: «نه واگذاري هايي که صورت گرفته، در حالي که واگذاري هم نيست، بلکه پروانه بهره برداري هست، در محدوده‏ي فعاليت هاي معدني‏شان بوده و برداشت مصالح و سد باطلهاي که براي تخريبسازي در اختيارشان قرار داديم قانونيست اما هيچ مجوز ساخت و سازي به کسي داده نشده.»
ميرشاهي در رابطه با ادعاي ديگر اهالي که صاحبان معدن، آب سد را به معدن منتقل کردند و اهالي اجازه استفاده از آن آب را ندارند، گفت: «در حالي که مديريت آب به عهده منابع آب شهرستان هست، اما مجوز احداث سد از جانب ما بوده در حالي که اجازه بهره برداري را امور آب داده داده است، اهالي اجازه استفاده از اين آب را ندارند.
وي در پاسخ به اين سوال که با بستن اين سد آب قنوات خشک شده، گفت: «بايد اهالي اين موضوع را ثابت کنند. اين سد تنها باعث کاهش سرعت آب شده و جلوي روان آبها و سيلابي شدن آب را گرفته و گرنه آب را ذخيره نکردند و آب حرکت مي کند و پايين رودخانه هميشه جمع مي شود.»
رييس اداره منابع طبيعي در پاسخ به اين سوال که آخرين بازديد منابع طبيعي از معدن مس تخت گنبد و منطقه‏ي چهارگنبد به چه زماني برمي گردد گفت: «اداره منابع طبيعي بازديدهاي مستمر دارد از اين معادن و بر اساس مجوزهاي صادر شده معدن کاري صورت گرفته و تصرف اراضي ملي در آن جا صورت نگرفته است و بنا به درخواست اهالي، بازديد مجدد حتما خواهيم داشت.»