دوشنبه, 15 آذر 1400

شماره 672 مورخ  10 آذر 1400


از بادگیر چپقی تا بازار را گذر فرهنگی می‌کنیم


نبی‌الله جعفری‌زاده رییس اداره میراث فرهنگی سیرجان امیدوار است. امید به همیاری مردم و شرکت‌های معدنی برای رسیدگی به آثاری که از گذشتگان‌مان به ارث رسیده و باید در حفظ و نگهداری‌شان بکوشیم. آثاری که گویای فرهنگ و تمدن و معماری ویژه‌ی بومی این منطقه در گذشته دارد و حفظ‌شان به جز جنبه‌ی حفاظت از تاریخ، به معنای زنده نگه داشتن یک هویت فرهنگی‌ست.

با جعفری در اداره میراث دیدار و گفت‌وگو کردیم. اداره‌ای در خیابان گلیم و در همسایگی موزه‌ی گلیم. موزه‌ای که شهرداری ساخته و درش را بسته و حتا کف محوطه‌ی اطرافش را خاکی رها کرده و رفته است!
 در چند ماه گذشته یک سری انتقادها متوجه میراث فرهنگی سیرجان شد. مثل ماجرای تعرض به حریم سرو امامزاده احمد(ع) یا تخریب سردر مسجد تاریخی بازار.
این‌ها زیر مجموعه اوقاف هستند.  مسجد که اصلا ثبت میراث نبود. به تازگی ثبت شده. ثبت میراث هستند اما اوقاف باید هزینه کند. ما نقش نظارتی داریم برای مرمت اصولی. در سه روز اداری کارهای مسجد اعظم را انجام دادیم. عکس‌های قدیمی‌اش را بررسی کردیم. نقشه‌هایش آماده شده و الان با چهارصد میلیونی که گل‌گهر در راستای مسوولیت فرهنگی‌اش داده، طبق طرح میراث دارد مرمت می‌شود. سرو امامزاده احمد هم ثبت است اما باز اوقاف بدون گرفتن نظر کارشناسی میراث، فعالیت کرده. ما از ابتدای شروع کارشان مخالفت کردیم. بلافاصله نامه زدیم کرمان. معاونت میراث هم مخالفت کرد. صورت جلسه شد. اما بعد باز به کار ساخت و ساز ادامه دادند! به هرحال مالک ما نبودیم. متولی‌اش اوقاف است.
 در حوزه‌ای که فقط پای میراث هم وسط است، باز در توجیه فعالیت نداشتن، از کمبود بودجه صحبت می‌شود.
هر وقت بودجه‌ای رسیده فعالیت کرده‌ایم. مثل مرمت سقف بازار و مرمت بادگیر چپقی که اتاقک‌هایی هم زیرش کشف شدند. در قلعه سنگ و خانه حسین خان در بلورد هزینه شد. بودجه میراث فرهنگی در دوران فرماندار اسبق یک میلیارد و دویست میلیون بود، در زمان ما اعتبارات دولتی صفر شد. هیچ اعتباری نداشتیم.  دست مان خالی‌ست.
 جذب کمک مالی شرکت‌های معدنی در راستای مسوولیت اجتماعی را هم که دارید.
شرکت‌های صنعتی معدنی در راستای مسوولیت اجتماعی بودجه‌هایی در اختیار میراث فرهنگی می‌گذارند که آن اعتبارات دارد کار می‌شود.  در بادگیر چپقی دوباره یک سری کار شد و اعتبار صد میلیونی گذاشتیم در جاهای دیگر هم.  
 بحث مشخص کردن کاربری برای بناهای قبلا مرمت شده هم هست که نیاز چندانی به بودجه ندارد.
در مواردی ملک فقط ثبت میراث است و مالک خصوصی دارد. مثل بادگیر چپقی که وارثان مرحوم مجد رضوی باید همکاری کنند. یک بحث دیگر همکاری ادارات دیگر و شهرداری‌ها با اداره میراث فرهنگی است. مثلا در اطراف بادگیر چپقی قرار بر این بود شورای شهر وارد عمل شود و با خریداری و تملک زمین‌های اطراف آن توسط شهرداری محوطه‌سازی انجام بدهد. اگر شهرداری هم همزمان با مرمت بادگیر محوطه سازی اطرافش را انجام داده بود ساختمان بادگیر برای کسب و کار جاذبه پیدا می کرد.  ما با تعیین کاربری مشکل نداشتیم. مصوب است که یک گذر فرهنگی از بادگیر چپقی تا خیابان امام ایجاد شود. طرحش آماده است. نقشه کشیده شده. منتظر همکاری شهرداری برای تعیین اعتبار و شروع کار هستیم.

 چرا برای کاربری یخدان‌ها فکری نمی‌شود که خوابگاه معتادان نشوند؟ در کرمان یخدان‌ها به عنوان زورخانه استفاده می‌شوند.

مالک یخدان‌ها اداره اوقاف است. برای کاربری زورخونه عمق این یخدان‌ها با عمق گود یخدان‌های کرمان فرق دارند. توافقنامه با شهرداری بستیم که کار فرهنگی بشود آنجا. مثلا نگارخانه بشوند و گذر فرهنگی.
 در نظارت بر بافت تاریخی برای جلوگیری از دستکاری هم کوتاهی شده. سال‌هاست کسبه بازار به سلیقه خودشان در معماری بازار تغییر ایجاد کرده‌اند و آن را از اصالت انداخته‌اند.
مربوط به دوران قبل بوده. از سال 97 هر اتفاقی افتاده باشه من به عهده می‌گیرم. درهای حجره‌ها را قبلا برقی کردند که سنخیت نداشته.  77 در غیر استاندارد داریم که از اداره کل استان نامه زدیم به دادگستری شهرستان و قرار است حکم به اصلاح بدهند.
 اما خیلی وقت نیست که در ورودی بازار نو از آجر قرمز و سنگ به عنوان مصالح کار استفاده شده است!
این دستور کارش را از میراث فرهنگی گرفته بوده ولی آن شخص اشتباهی از نوع آجری نامربوط به بافت بنا استفاده کرده بود.
 چرا کارشناسان میراث نظارت نکردند تا هم این اشتباه رخ ندهد و هم هزینه‌ی اضافی روی دست صاحب حجره نیفتد؟
بازرسان استان از میراث سه هفته‌ای یک بار می‌آیند. این مغازه هم کوچک بوده و کار زیادی نداشته. تا بازرسان برای بازدید آمده بودند، کار بنایی او تمام شده بوده. شاکی هستیم. نوع آجرش را اشتباه استفاده کرده. تخلف بوده. باید آجری که ما می‌گوییم را کار کند و اصلاح شود.
هرجا بر اساس نظارت میراث مرمت شده، اصولی کار شده.  خانه صدرزاده را چهار سال پیش گل‌گهر از  خانواده صدرزاده خرید. در راستای مسوولیت اجتماعی. حتا یک خشت هم بدون هماهنگی میراث فرهنگی جا به جا نشد.
  اگر ثبت نشده بود آیا امروز استفاده می‌شد؟ این طور قیمت می‌خورد؟
کار خوب دیگری در خانه تاریخی و ثبت شده ناظم در حال انجام است. با نظارت ما و با هزینه مالک خصوصی دارد مرمت می‌شود. دست چنین مالکانی را می‌بوسیم. با طرحش هم موافقت شده. طرح میراث فرهنگی مثل پروانه ساختمانی می‌شود. باید اصولی کار بشود.
  اما در قلعه درویش زیدآباد اصولی کار نشده.
این قلعه ثبت میراث نیست.
  خانه درویش زیدآباد چه؟
ثبت است اما رها شده.
 بارها برای مرمت آن خانه و نجاتش از تخریب طبیعی تلاش کرده‌ایم. با شهرداران وقت زیدآباد از وارث خانه -که در بندرعباس ساکن است- خواستیم یا بفروشد به شهرداری و یا خودش زیر نظر میراث مرمت کند. اما متاسفانه همکاری نمی‌کند و به بن‌بست خورده‌ایم.
اعتبار دولتی هم که نداریم. اگر باشد که کار می‌کنیم. مثلا برای خانه دکتر صادقی 140 تومان پول طرحش براورد شده بود. اما با هزینه بسیار کمتر مرمت اصولی شد. باقی پول بماند برای طرح های دیگر.
 بحث حمایت از کارهای پژوهشی هم هست. مثل کاوش در قلعه سنگ که نیمه تمام مانده است.
سال 96 کاوش شد. دکتر حاجیلو حمامی آنجا کشف کرد. بعد بودجه تمام شد و دوباره رفت زیر خاک. من موافق کارهای این شکلی نیستم. برای حفاری کامل و ایجاد پلان‌ها نیاز است بودجه برسد که یک پایگاه در قلعه سنگ ایجاد بشود. نگهبان داشته باشد. کارشناسی باشد که به بازدیدکننده از تاریخچه آنجا بگوید. اگر  اشیایی باستانی پیدا کردیم کجا نگهداری کنیم؟ موزه مردم شناسی نداریم.
  از برنامه‌های‌تان برای آینده‌ی نزدیک بگویید.
ایجاد بازاچه صنایع دستی سیرجان و پیگیری ایجاد و تکمیل مجموعه‌های سنتی تفریحی-گردشگری در محورهای مختلف سیرجان با میدان دادن به سرمایه گذاران خصوصی. همچنین پس از 6 سال دوندگی توانسته‌ایم مالکیت میراث را بر کارونسرای گدار مسجل کنیم. سند زده شده و در چهارچوب خودمان در واحد حفظ و احیا معاونت میراث برایش برنامه خواهیم چید. در مزایده گذاشته می‌شود و هرکس شرکت کرد و برنده شد که مدت دار اجاره کند، زیر نظر ما طرح مرمت را پیش می‌برد و از کاربری‌اش به عنوان رستوران بین راهی بهره می‌برد.
  دیگر کاروانسراهای شهرستان چه؟  
سه کاروانسرای دیگر داریم. یکی هماشهر که در اختیار شهرداری آنجاست و باید با هزینه خودش طبق نقشه میراث مرمت شود. کاروانسرای پاریز که در مالکیت شخص است و کاروانسرای حاج‌ابراهیم بازار که متولی آن اداره اوقاف است.

ضمیمه این شماره