دوشنبه, 15 آذر 1400

شماره 672 مورخ  10 آذر 1400


گل‌گهر مسئولیت اجتماعی‌اش را جدی گرفته است
دکتر علیرضا کتابدار مولف کتاب روزنامه‌نگاری آنلاین و مدرس این رشته، تا کنون چند بار به سیرجان آمده و در شهر ما نیز همانند دیگر شهرستان‌های کشور به تدریس روزنامه‌نگاری و خبرنگاری آنلاین پرداخته است. روز جمعه‌ی هفته‌ای که گذشت نیز خبرنگاران رسانه های سیرجان از نکته‌های گفته شده در این کارگاه آموزشیِ یک روزه بهره بردند. به همین بهانه در حاشیه‌ی برگزاری کارگاه آموزشی، با او به گفت‌وگو نشستیم تا از تاثیر این کلاس‌ها بر فرایند اطلاع‌رسانی در سیرجان به عنوان شهر رسانه بپرسیم.

آقای کتابدار به نظر شما برگزاری این طور کارگاه‌های آموزشی به همت شرکت صنعتی و معدنی گل‌گهر چقدر در فرهنگ سیرجان اثرگذار است؟
سیرجان از شهرستان‌های قوی در حوزه‌ی رسانه است. کلاس‌هایی که ما پیش از این به همت خود گل گهر برگزار کردیم تا کنون ادامه داشته و خوشبختانه مستمر بوده. کلاس روزنامه‌نگاری صرفا سخنرانی نیست.  باید دوستان تمرین‌ها را انجام بدهند وگرنه کارگاه خوبی نخواهد بود. خدا رو شکر بازخوردی که من گرفتم و مسئولان برگزاری این کلاس‌ها هم اشاره کردند، نسبتا موثر بوده.  شاید همان تاثیر مثبت هم باعث شده که گل‌گهر به ادامه‌ی برگزاری این کلاس‌ها علاقه‌مند بشود که این دوره‌ها را ادامه بدهد و حتا دوره‌های دیگری هم برگزار کند.
استقبال از این کلاس‌ها چطور بوده؟
علاقمند و علاقمندی زیاد است. استمرار این دوره‌ها می‌تواند تاثیر خوبی  بر ارتقا سطح کیفی روزنامه‌نگاری سیرجان داشته باشد.
چه مباحث روزی را پیرامون روزنامه‌نگاری آنلاین در کارگاه مطرح کرده‌اید؟
  از آنجا که با تاکید بر علوم انسانی ما چیزی به نام فارغ التخصیل نداریم و تحصیل همواره در حال به روز شدن است؛ مباحثی که در کارگاه آموزشی تعریف کردیم از قبیل روزنامه‌نگاری چند رسانه‌ای و روزنامه‌نگاری موبایلی همه مباحث روزی است که خیلی از مراکز استان هم حتا هنوز به آن ورود نکرده‌اند اما نیاز روز جامعه است.
اما در عصر فضای مجازی به نظر می‌رسد چیزی که مورد نیاز جامعه باشد و فراموش شده، روزنامه‌نگاری تحقیقی باشد که کمبودش به شدت احساس می‌شود! چرایی و چگونگی خبرها بی‌پاسخ گذاشته می‌شود و خبرنگار به عمق خبر نمی‌رود.
این یک ژانر جداگانه است. نه تنها در اینجا در  کل کشور ما کمتر شاهدش هستیم و با حجمی از وی گفت و وی افزود روبروییم. خبرها کمتر به سمت پاسخ دادن به این سوال می‌روند که چرا فلان اتفاق افتاده؟ پیگیری چرایی‌هایی که لایه پنهان موضوع هستند و عیان نیستند، کمتر مشاهده می‌شود.
افراد در خبرنویسی به پیشینه و ارائه جزییات توجه کنند. پیشینه و ارائه جزییات همان چرایی و چگونگی  هستند. پیشینه داستان را دربیاورند که چرا این طور بوده . اگر آن چرایی و چگونگی اتفاق  بیفتد، خبر از نظر محتوا قوی می‌شود.  اطلاعاتی که به مخاطب می‌دهد کاملتر و جامع‌تر است. البته ممانعت‌ها و ممنوعیت‌هایی وجود دارد که گاهی برای انتشار ارائه‌ی جزییات و ارائه چگونگی و چرایی معذوریت ایجاد می‌کند و اجازه نمی‌دهد روزنامه‌نگاری تحقیقی انجام بشود. مسائلی مثل امنیت ملی و محرمانه بودن و... که اگر واقعا بحث این‌ها باشد، حتما خبرنگار باید رعات کند اما برخی موارد منافع فرد مسئول پشت منافع ملی و مصالح جامعه پنهان می‌شود
ذات خبرنگاری آنلاین به خاطر سرعت در انتشار خبر با تحقیق بیشتر و روزنامه‌نگاری تحقیقی ناسازگار است. چه راهکاری در این باره در کارگاه‌تان به خبرنویسان سیرجان ارائه دادید؟
ما مفاهمی اساسی خبرنگاری را داریم که در روزنامه‌نگاری چاپی و آنلاین همه یکی است. صحت خبر و درستی‌اش.  دقت و دقیق بودن  و جامعیت خبر. به شش عنصر خبر هم که باید در خبر پاسخ داده شود. تحت هیچ شرایط اجازه نداریم دقت و صحت خبر را فدای سرعت بکنیم. مهمترین خبر دنیا را داشته باشیم هم تا مطمئن نشده‌ایم اجازه انتشارش را ندارند. برای اطمینان هم از دو منبع مستقل باید خبر را تایید کنیم. مثل فوت کسی یا بازداشت فردی. اگر هم یک منبع هست باید منبع مطمئنی باشد. مثلن پسر طرف باشد. صدایش را داشته باشیم و... مطمئن باشیم و خبر را منتشر کنیم. حتا در فضای مجازی رسانه‌هایی که به صورت رسمی کار می‌کنند، تحت هیچ صورتی نباید دقت و سرعت را فدای سرعت کنند. فرق روزنامه‌نگارها با شهروند خبرنگار‌ها همین است. شهروند خبرنگار یک چیزی را منتشر می‌کند و فردا اگر خبر دروغ باشد، خب خبر دروغ بوده. ولی اگر ما این کار را کنیم چه فرقی داریم؟ فیلترهای حقیقت یابی را باید جدی گرفت و اینکه چرا یک اتفاق افتاده. مثلن اگر خبر بیاید که امروز در سیرجان دویست نفر به علت کرونا مردند. نباید زود به یک منبع خبری اکتفا کرد و منشر کرد و جو داد که مخاطب جذب شود. ما روی چرایی‌اش باید تخقیق کنیم و برویم سراغ منابع خبری و بپرسیم درحالی که تا دیروز دو سه نفر در روز فوتی کرونا داشته‌ایم، چرا یکباره دویست نفر شده‌اند؟!
اما این کارها انجام نمی شود و خبرنگاران تمایلی به این کار ندارند و فقط خبرها را از روی دست هم کپی و دومینو وار منتشر می‌کنند!
چون تنبل شده‌ایم. روزنامه‌نگار با ریکوردر فرق می‌‎کند. ریکوردر هرچی بهش بگویند را ضبط می‌کند. هرچی گفتند که خبرنگار نباید کله‌ش را تکان بدهد. اگر یک مسئولی مثل مدیر روابط عمومی بیمارستان گفت که دویست نفر در یک روز به دلیل کرونا فوت شده‌اند، خبرنگار باید برود سراغ منبع بالاتر و مثلا از رییس دانشکده علوم پزشکی بپرسد و چرایی را جست و جو کند. بپرسد چرا آمار یکباره این همه رشد پیدا کرده؟ توضیحش را پیدا کند و اگر پاسخ مسئولان قانع کننده نبود، باز باید این قانع کننده نبودن را اطلاع رسانی کنیم.
اما در عمل نه تنها پیج‌های خبری به بسامد و پیامد اخبارشان توجه نمی‌کنند و آسیب روانی جامعه برایشان اهمیت ندارد که حتا گاه به طور عمدی از ارائه‌ی عمق خبر و پیشینه و چرایی و چگونگی دریغ می‌ورزند چرا که رسانه فکر می‌کند، احساسات کلی جامعه این نتیجه‌گیری شتابزده را بیشتر می‌پسندد و خبر این طوری بازار پسندتر است. یعنی واقعیت قربانی دیده شدن و لایک خوردن می‌شود.
پیشینه به جز ارائه‌ی عمق خبر، به خبر جهت مثبت یا منفی هم می‌دهد و از این جهت مهم است. خبرنگار درباره‌ی خبری که تهیه می‌کند باید اطلاعات داشته باشه و هم اطلاعات کسب کند.
اگر روزنامه‌نگاری را انتشار اطلاعاتی بدانیم که انتشار آن به سود منافع یک گروه نیستد، آیا به این معنا در سیرجان روزنامه‌نگاری می‌شود؟
 وضعیت روزنامه‌نگاری در کشور کلا خوب نیست. سیرجان هم جزیره دور افتاده نیست. وسط ایران هم هست و جزیره نیست. پس سیرجان  نمی‌تواند مختصاتی متفاوت از ایران داشته باشد. در  داستان 1984 کار وزارت حقیقت دروغگویی بود. اسمی که داشت کارکردش ضد خودش بود. من نمی‌خواهم بگویم که به این شدت و شکل در کشور ما همین داستان است اما متاسفانه به خاطر ضعف اطلاع رسانی اعتماد مردم به رسانه‌های خارجی جلب شده به خاطر عملکرد بد رسانه‌هایی مثل صدا و سیما. ما خبر را درست متتقل نمی‌کنیم. حرفه‌ای برخورد نمی‌کنیم و موجب رو آردن عده‌ای به رسانه‌های خارجی می‌شویم و تصور می‌شود که رسانه‌های خارجی مستقل هستند، درحالی که این طور نیست.
وضعیت سیرجان از نظر روزنامه‌نگاری و نحوه اطلاع‌رسانی تفاوتی با معدل کشور ندارد و معدل کشور البته معدل بالایی نیست.
به نظر شما فعالیت‌های شرکت گل‌گهر در زمینه‌های آموزشی و حمایت از رسانه‌ها می‌تواند معدل رسانه‌‌ای  سیرجان را بالاتر ببرد؟  
گل‌گهر از معدود شرکت‌هایی است که به مسئولیت اجتماعی خودش اهمیت می‌دهد و برخلاف خیلی از شرکت‌ها قوی‌تر عمل کرده. مدیرانی که در راس این شرکت هستند نسبت به مسئولیت فرهنگی‌شان در قبال سیرجان آگاه هستند و به آن عمل می‌کنند.
پیشنهادی و انتقادی برای گل‌گهر در زمینه‌های برگزاری این کارگاه‌های آموزشی و یا برنامه‌های فرهنگی دیگر ندارید؟
باید به گل‌گهر دلگرمی داد که فعالیتش استمرار داشته باشه تا کمک بدهد به بالاتر رفتن سطح فرهنگ عمومی سیرجان.

ضمیمه این شماره